ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอม “โรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำ…จากหน่วยผลิตพลังงาน สู่การเป็นมรดกอุตสาหกรรมแลนด์มาร์กสำคัญของชุมชน”
การได้รับพระราชทาน รางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม ประจำปี 2567 ประเภท ก. งานอนุรักษ์มรดกทางสถาปัตยกรรมและชุมชน ระดับดีมาก จากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี นับเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของ ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอม อ.ขนอม จ.นครศรีธรรมราช ซึ่งบริหารงานโดย EGCO Group ที่สะท้อนความสำเร็จของการอนุรักษ์และปรับใช้โรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำ หน่วยที่ 1 ให้เป็นศูนย์เรียนรู้ด้านพลังงานและมรดกอุตสาหกรรม
อย่างไรก็ตาม คุณค่าของศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการได้รับรางวัล หากแต่ได้รับการถ่ายทอดผ่านเวทีเสวนาพิเศษ “โรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำ...จากหน่วยผลิตพลังงานสู่การเป็นมรดกอุตสาหกรรมแลนด์มาร์กสำคัญของชุมชน” ซึ่งรวบรวมมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์ การท่องเที่ยว การพัฒนาเมือง และตัวแทนชุมชน สะท้อนให้เห็นว่าศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมกำลังก้าวสู่บทบาทใหม่ในฐานะพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์ อัตลักษณ์ท้องถิ่น และการพัฒนาอย่างยั่งยืนเข้าด้วยกัน โดยจัดขึ้นภายในงานติดตั้งป้ายรางวัลพระราชทานรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมที่ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอม เมื่อเร็ว ๆ นี้
นายธวัช หิรัณจารุกร รองกรรมการผู้จัดการใหญ่สายงานปฏิบัติการ บริษัท ผลิตไฟฟ้า จำกัด (มหาชน) หรือ EGCO Group กล่าวว่า “การได้รับรางวัลพระราชทานครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากศักยภาพขององค์กรเพียงลำพัง แต่เกิดจากความร่วมมือและการสนับสนุนจากทุกภาคส่วน จึงนับเป็นความสำเร็จและความภาคภูมิใจร่วมกันของหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคการศึกษา เครือข่ายด้านพิพิธภัณฑ์และการท่องเที่ยว รวมถึงชุมชนขนอม ทั้งนี้ EGCO Group และโรงไฟฟ้าขนอมในกลุ่มเอ็กโก จะเดินหน้าพัฒนาศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพลังงานและมรดกอุตสาหกรรม พร้อมสานต่อความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อสร้างคุณค่าแก่ชุมชน ส่งเสริมการท่องเที่ยว และร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างยั่งยืนของจังหวัดนครศรีธรรมราชและประเทศไทย”
จุดเริ่มต้นของศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ย้อนกลับไปเมื่อกว่า 40 ปีก่อน เมื่อโรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำเดินทางมาปฏิบัติภารกิจสร้างความมั่นคงด้านพลังงานให้กับภาคใต้ แม้จะยุติการผลิตไฟฟ้าในปี 2554 แต่ EGCO Group ได้อนุรักษ์และปรับปรุงให้เป็นศูนย์เรียนรู้ เพื่อสืบทอดคุณค่าของมรดกอุตสาหกรรมและเรื่องราวของชุมชนขนอมสู่คนรุ่นต่อไป
นายราเชนทร์ บุญยพิพัฒน์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท ผลิตไฟฟ้าขนอม จำกัด กล่าวว่า “การเปลี่ยนผ่านจากโรงไฟฟ้าสู่ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญที่ต่อยอดบทบาทของโรงไฟฟ้าขนอม จากการเป็นผู้ผลิตไฟฟ้า สู่การเป็นผู้ส่งต่อความรู้และแรงบันดาลใจให้กับสังคม โดยเฉพาะเยาวชน คณะศึกษาดูงาน และประชาชนทั่วไป พร้อมเป็นพื้นที่เรียนรู้เกี่ยวกับระบบไฟฟ้า พลังงาน และการอยู่ร่วมกันอย่างสมดุลระหว่างอุตสาหกรรม ชุมชน และสิ่งแวดล้อม”
อาจารย์สุเมธ รุจิวณิชย์กุล วุฒิสถาปนิก กล่าวชื่นชมว่า “โรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำแห่งนี้ถือเป็นมรดกอุตสาหกรรมที่หาได้ยาก และน่าชื่นชมที่ EGCO Group มองเห็นคุณค่า เลือกอนุรักษ์และต่อยอดให้กลายเป็นศูนย์เรียนรู้ แทนที่จะปล่อยให้สิ้นสุดบทบาทไปพร้อมกับการผลิตไฟฟ้า” พร้อมย้ำว่า “การอนุรักษ์จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อทุกภาคส่วนมองเห็นคุณค่าและเกิด “ศรัทธา” ร่วมกันในการสืบสานมรดกของพื้นที่”
แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับมุมมองของ คุณปองขวัญ ลาซูส กรรมการกลางและประธานกรรมาธิการอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม สมาคมสถาปนิกสยามฯ ที่มองว่า “การอนุรักษ์ในปัจจุบันไม่ใช่เพียงการรักษาอาคารเก่า แต่คือการรักษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์ สังคม และการใช้ประโยชน์ที่เหมาะสมกับบริบทปัจจุบัน โดยศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมถือเป็นตัวอย่างของการปรับใช้ประโยชน์อาคาร (Adaptive Reuse) ที่เคารพคุณค่าดั้งเดิมและเปิดพื้นที่การเรียนรู้ให้กับสังคม”
ในประเด็นเดียวกัน นายวสุ โปษยะนันทน์ สถาปนิกเชี่ยวชาญ กรมศิลปากร และ กรรมาธิการอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม สมาคมสถาปนิกสยามฯ กล่าวว่า “การอนุรักษ์ไม่ใช่เพียงการรักษาความเก่าแก่ของอาคาร แต่คือการรักษาคุณค่าของสถานที่นั้นไว้” พร้อมชี้ว่า “โรงไฟฟ้าขนอมเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า เมื่อสามารถสื่อสารคุณค่าและเรื่องราวของพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม ก็จะทำให้สังคมเห็นความสำคัญของมรดกอุตสาหกรรม และการอนุรักษ์จะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อคนในชุมชนมีส่วนร่วมและรู้สึกเป็นเจ้าของ”
ด้าน ดร.รังสิมา กุลพัฒน์ ประธานคณะทำงานอนุรักษ์มรดกอุตสาหกรรม ประเทศไทย (TICCIH THAILAND) กล่าวว่า “ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมเป็นตัวอย่างที่ใช้กล่าวถึงอยู่เสมอในแวดวงของการอนุรักษ์มรดกอุตสาหกรรม เพราะสามารถนำพื้นที่เดิมมาต่อยอดเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สร้างคุณค่าต่อสังคม มากกว่ามุ่งเน้นผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ” พร้อมแสดงความหวังว่าจะผลักดันให้ก้าวสู่การเป็นแหล่งมรดกอุตสาหกรรมระดับโลกแห่งแรกของประเทศไทย
นอกจากคุณค่าด้านการอนุรักษ์แล้ว ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมยังได้รับการยอมรับว่าเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับศักยภาพของอำเภอขนอมในฐานะแหล่งท่องเที่ยวคุณภาพ นายมนตรี มานะต่อ ผู้อำนวยการ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย จังหวัดนครศรีธรรมราช มองว่า “ขนอมมีอัตลักษณ์โดดเด่นทั้งด้านธรรมชาติ ความสงบ และวิถีชุมชน โดยศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมได้ช่วยเติมเต็มผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว ด้วยการสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ที่เชื่อมโยงพลังงาน ธรรมชาติ และชุมชน ทำให้ขนอมมีความพร้อมยิ่งขึ้นในการก้าวสู่จุดหมายปลายทางด้านการท่องเที่ยวคุณภาพ”
ขณะที่ นายศุภวงศ์ เกื้อสังข์ ผู้จัดการสำนักส่งเสริมการจัดการประชุมและนิทรรศการภาคใต้ (TCEB) เห็นว่า “พื้นที่แห่งนี้มีศักยภาพรองรับกิจกรรมศึกษาดูงานและ MICE (Meetings, Incentives, Conferences, and Exhibitions) ซึ่งจะช่วยสร้างการหมุนเวียนทางเศรษฐกิจและโอกาสใหม่ให้กับจังหวัด”
ด้านนายนพดล ขาวมะลิ นายอำเภอขนอม มองว่า “ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมได้เข้ามาเติมเต็มภาพของขนอม ให้เป็นจุดหมายที่ผสานการท่องเที่ยว การเรียนรู้ และการอนุรักษ์ไว้ด้วยกันอย่างลงตัว ซึ่งจะช่วยเพิ่มทางเลือกใหม่ให้กับนักท่องเที่ยว และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนในระยะยาว”
ในระดับพื้นที่ นายอลงกต วัชรสินธุิ์ ประธานสภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจังหวัดนครศรีธรรมราช มองว่า “ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่ แต่เป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างโรงไฟฟ้ากับชุมชน และจะกลายเป็น “หัวใจ” ของอำเภอขนอมที่สร้างทั้งความภาคภูมิใจและรายได้ให้กับคนในพื้นที่ และเชื่อว่าศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมจะเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญที่ทำให้นักท่องเที่ยวรู้จักขนอมมากยิ่งขึ้น พร้อมทั้งเป็นแรงผลักดันให้เกิดการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยอาศัยคุณค่าที่แท้จริงของพื้นที่”
จาก “โรงไฟฟ้าเรือลอยน้ำ” ที่เคยทำหน้าที่ผลิตพลังงานเพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาภาคใต้ วันนี้พื้นที่แห่งเดิมกำลังสร้างพลังอีกรูปแบบหนึ่ง นั่นคือพลังของการเรียนรู้ การอนุรักษ์ และความร่วมมือของทุกภาคส่วน ที่ช่วยให้มรดกอุตสาหกรรมยังคงมีชีวิต และสร้างคุณค่าใหม่ให้กับชุมชนอย่างต่อเนื่อง
ศูนย์เรียนรู้โรงไฟฟ้าขนอมจึงไม่ได้เป็นเพียงอาคารที่ได้รับรางวัล แต่กำลังก้าวสู่การเป็นแลนด์มาร์กแห่งการเรียนรู้ของอำเภอขนอม ต้นแบบของการอนุรักษ์มรดกอุตสาหกรรมของประเทศไทย และพื้นที่ที่เชื่อมโยงอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของชุมชนไว้ด้วยกันอย่างยั่งยืน
